Calaamadaha xanuunka duumada Baaritaanada sababta keenta iyo daaweynta

Duumadu waxay weli tahay mid ka mid ah caqabadaha ugu waaweyn ee caafimaadka dadweynaha adduunka oo dhan.

Maxaa sababa Duumada 

Duumada waxaa sababa noolaha hal unuglaha ah ee loo yaqaan Plasmodium parasites, In kasta oo ay jiraan noocyo badan, haddana kuwa ugu badan ee dadka ku dhaca waa P. falciparum, P. vivax, P. ovale, & P. malariae.

Habka ugu muhiimsan ee ay ku faafto duumadu waa qaniinyada kaneecada dhedigga ah ee Anopheles. Marka kaneecadu qaniinto qof si ay u cabto dhiiga, waxay ku durtaa dulinka dhiiga. Dulinnadani waxay u safraan beerka, halkaas oo ay ku koraan oo ay ku tarmaan ka hor inta aysan mar kale gelin dhiiga si ay u galaan unugyada dhiigga cas.

Calaamadaha duumada 

Calaamadaha duumadu waxay caadi ahaan soo muuqdaan 10 ilaa 15 maalmood gudahood ka dib qaniinyada kaneecada faafisay. Maadaama dulinku uu weeraro unugyada dhiigga cas, calaamadaha badanaa waxay u muuqdaan sida kuwo ku Soo booday si dhakhso ah ama waxay u soo noqnoqdaan  mowjado qandho ah sababta oo ah dulinka duumada ayaa burburiya unugyada dhiigga cas si dhakhso ah xiliyo isku dhow isla waqtigaasna dulinka ayaa ku dilaaca dhiiga, taas oo keenta qandho iyo qarqaryo soo noqnoqota.

Calaamadaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah:

• Qandho ama Qandho Sare: Badanaa waxaa la socda qarqaryo daran 
• Xanuun u eg hargabka: sida madax-xanuun, murqo xanuun, iyo daal.
• Dhibaatooyinka Xiidmaha iyo Caloosha ah: sida Lallabo, matag, iyo shuban
• Dhiig-yaraan iyo Indhaha oo jaale noqda (Jaundice): Waxaa sababa luminta unugyada dhiigga cas.

Baarista iyo Ogaanshaha

Ogaanshaha hore waa muhiim si loo soo kabto. Bixiyeyaasha daryeelka caafimaadku waxay caadi ahaan isticmaalaan laba hab oo waaweyn:

1. Baaritaanka Microscopic-ga
2. Rapid Diagnostic Tests (RDTs)

Hababka daaweynta

Hadafka daaweyntu waa in dulinka laga saaro dhiigga bukaanka. Doorashada daawadu waxay ku xiran tahay darnaanta cudurka, nooca dulinka, iyo aagga juqraafiyeed ee uu ku dhacay caabuqa (sababtoo ah iska caabbinta daawada).

• Daawaynta Isku-dhafka ah ee ku salaysan Artemisinin (ACTs): hadda waa daawaynta ugu waxtarka badan ee duumada P. falciparum.
• chloroquine: hadda waxaa loo isticmaalaa oo keliya meelaha ay sifican ugu shaqeyso.
• Ka-hortagga: Dadka safarka ah, daawooyinka ka hortagga ah waxaa badanaa loo qoraa inay qaataan ka hor, inta lagu jiro, iyo ka dib marka ay u safraan goob duumada faafideedu badantahay.

Malaria