Mid kamid Xanuunada Fayraska ee kaneecadu gudbiso: Chikungunya sababta Calaamadaha baritaanada iyo Daaweynta

Chikungunya waa cudur fayras ah oo ku faafa qaniinyada kaneecada Aedes, oo keena qandho, xanuun daran oo kala-goysyada ah, iyo finan yar oo jirka ah. Maqaalkani waxa uu daboolayaa sababaha keena, calaamadaha lagu garto, baaritaanka, iyo maareynta waana ujeeddo waxbarasho caafimaad iyo wacyi galin.

Sababaha

Fayraska Chikungunya (CHIKV), oo ah alphavirus qoyska Togaviridae, ayaa ku faafa qaniinyada kaneecada Aedes aegypti ama Aedes albopictus. Kaneecadan waxay ku badan tahay gobollada kulaalayaasha iyo kuwo kuleylka ah oo ay Soomaliya kamid tahay, Fayrasku waxa uu ku Tarmaa caloosha iyo qanjirka candhuufta kaneecada ka hor inta aan loo gudbin dadka inta lagu jiro cabida kaneecada ee dhiigga; bini’aadamku waxay noqdaan marti-geliyayaal kor u qaada, laakiin ma gudbiyaan.

Calaamadaha iyo astaamaha

Calaamaduhu waxay soo baxaan 3-7 maalmood ka dib qaniinyada, qandho deg-deg ah oo sare (ilaa 40°C), xanuun daran oo kala-goysyada ah oo saameeya kala-goysyo badan sida curcurta, anqawyada, iyo faraha, iyo finan gaduudan (maculopapular) ah oo ku yaal jirka iyo addimada. Calaamadaha kale ee caadiga ah waxaa ka mid ah madax xanuun, xanuun murqaha, daal, lallabbo, iyo Cuncun iyo barar Indhaha ah (conjunctivitis); inta badan waxaa laga soo kabtaan 1-2 toddobaad, laakiin 30-50% bukaanadu waxay la kulmaan xanuun kala-goysyo joogto ah oo socon kara bilooyin ama sannado. Xaaladaha daran ee dhallaan, waayeelka, ama kuwa leh cudurro kale ayaa laga yaabaa inay ku lug yeeshaan dhibaatooyin neerfaha ama wadnaha.

Baaritaanka

Baaritaanku waxa uu ku salaysan yahay shaki caafimaad ee dadka safarka ah ama deggan aagagga cudurka leh ee leh qandho iyo kala-goysyo xanuun (arthralgia), oo lagu xaqiijiyo baaritaannada shaybaadhka. RT-PCR waxa lagu ogaadaa RNA fayraska dhiigga gudaha 8-maalmood ee ugu horreeya; maalinka 7 ka dib, serology IgM ka unugyada difaaca ayaa lagu aqoonsan karaa, in kasta oo ay isku dhafanaan karaan dengue ama alphaviruses kale.

Maareynta

Ma jirto daawo u gaar ah; daawayntu waa maaraynta astaamaha iyo xanuun baabi’in sida acetaminophen oo qandhada iyo xanuunka loo qaato, biyo-cabbid, iyo nasasho—iska ilaalinta daawoyinka NSAIDs ama aspirin marka hore sababo la xidhiidha dhiigbaxa haddii xanuunka ay dengue ay isku dhafan yihiin. Arthritis-joogtada ah, NSAIDs, corticosteroids, ama methotrexate ayaa laga yaabaa inay caawiyaan ka dib markii la xaqiijiyo sababaha kale; physiotherapy ayaa caawisa dhaqdhaqaaqa kala-goysyada. Kahortaggu waxa uu diiradda saarayaa ka fogaanshaha qaniinyada kaneecada xakamaynta kaneecada sida baabi’inta ilaha biyaha.